Nüfus Sorunu ve Çözümü

Türkiye, Cumhuriyet tarihinin en önemli demografik kırılmalarından birini yaşamaktadır. TÜİK verilerine göre 2000 yılında 2.53 olan toplam doğurganlık hızı 2002’den itibaren azalma trendine girerek, 2016’da 2.11’e düşmüş, 2018’de ise nüfusun yenileme eşiği olan 2.1’in de altına inerek, 1.99 olarak gerçekleşmiştir.

Bu yıldan sonra azalma daha da hızlanarak, 2024’te 1.48’e; 2025 yılında ise 1.42’ye gerilemiştir. Oysa 2.1 oranının altındaki artışlar nüfusun azaldığına işaret etmektedir. Özetle Türkiye’de nüfus artışı 2017 yılından sonra tersine dönerek, hızla azalma trendine girmiştir.

Tabiatıyla bu durum yalnızca bir nüfus istatistiği değildir; insan kaynakları planlamasından ekonomik büyümeye, istihdam ve işsizlikten sosyal güvenlik sistemine, savunma kapasitesinden kültürel devamlılığa kadar ülkenin geleceğini ilgilendiren stratejik bir sorundur. Üstelik bu tablo, on milyonu aşan geçici sığınmacıları ve kaçakları da hesaba katarsak çok daha stratejik bir boyut kazanmaktadır.

Konu üzerinde ciddiyetle duran ve zaman zaman doğru tespitlerle toplumu ve yöneticileri uyaran stratejist, terörizm, etnik çatışmalar, göç politikaları, güvenlik çalışmaları ve Türk dış politikası uzmanı, Zafer Partisi Genel Başkanı Prof. Dr. Ümit Özdağ, Türkiye'deki sığınmacı ve kaçak konumundaki Suriyelilerin doğurganlık oranının 5.3 seviyesinde olduğunu belirtmektedir. Buna karşın Türk yurttaşlarının doğurganlık oranı halen 1.42’ye düşmüştür. Yani yabancılar Türklerin en az 4 katı artmaktadır. Çok kısa bir süre içinde dengelerin Türkler aleyhine değişeceği aşikardır. TÜİK verileriyle de doğrulanan bu oranlar, Türkiye'nin geleceğinde nüfus dengelerinin korunması, toplumsal barışın ve ahengin sağlanması ve ülkenin demografik yapısının sürdürülebilirliği açısından milli güvenlik konusu boyutunda ele alınması gereken bir sorundur.

Bu durum aynı zamanda Türk vatandaşlarının evlilik ve çocuk sahibi olmasını destekleyen politikaların sosyal bir tercih olarak değil, devlet politikası düzeyinde ele planlanmasının ve uygulanmasının gerektiğini de ortaya koymaktadır.

Öte yandan Ayşe Sert ve Birsen Şahin Kütük'ün yaptığı “Y Kuşakta Evlilik ve Çocuk Sahibi Olmanın Anlamı Üzerine Sosyolojik Bir Değerlendirme” başlıklı araştırma, gençlerin evlilik ve çocuk sahibi olmaya karşı olmadığını göstermektedir. Gençler evliliği "hayatı paylaşmak" olarak görmekte, çocuk sahibi olmayı ise anlamlı bir yaşam tercihi olarak değerlendirmektedir. Ancak kararlarını ertelemelerine yol açan ciddi ekonomik ve sosyal engeller bulunmaktadır. Yani sorun gençlerin aile kurmak istememesi değil; aile kurmanın giderek zorlaşmasıdır. Bu zorluğun başında ekonomik belirsizlik gelmektedir. Bugün birçok genç evlenmeden önce iş güvencesi, ev sahibi olmayı veya belirli bir birikime ulaşmayı beklemektedir. Konut fiyatlarının ve kiraların ulaştığı seviyeler düşünüldüğünde bu beklenti anlaşılabilir bir durumdur.

Bu sorunların çözümü için; Başlangıç olarak ilk evliliğini yapan genç çiftlere uzun vadeli ve düşük faizli konut kredileri sağlanmalı, çocuk sahibi olan ailelere kira ve konut desteği verilmelidir. İkinci olarak çocuk yetiştirmenin maliyeti azaltılmalıdır. Araştırmalar, gençlerin çocuk sahibi olmadan önce en çok ekonomik sürdürülebilirliği düşündüğünü ortaya koymaktadır. Kreş ücretleri, eğitim giderleri ve bakım maliyetleri birçok aile için ciddi bir yük oluşturmaktadır. Devlet tarafından ücretsiz veya düşük maliyetli kreşlerin yaygınlaştırılması, çocuk başına vergi avantajları sağlanması ve doğum yardımlarının sembolik olmaktan çıkarılıp gerçek ihtiyaçları karşılayacak düzeye yükseltilmesi gerekmektedir.

Üçüncü olarak çalışma hayatı aile dostu hale getirilmelidir. Özellikle kadınlar kariyer ile annelik arasında tercih yapmak zorunda bırakılmamalıdır. Ücretli ebeveyn izinlerinin uzatılması, esnek çalışma modellerinin geliştirilmesi ve çalışan annelere yönelik bakım desteklerinin artırılması doğurganlık üzerinde olumlu etkiler yaratacaktır. Almanya, Finlandiya ve bazı Uzak Doğu ülkelerinin tecrübeleri bu konuda önemli örnekler sunmaktadır.

Dördüncü olarak evlilik ve aile kurumunun toplumsal itibarı güçlendirilmelidir. Son yıllarda bireyselleşmenin etkisiyle aile giderek bir yük veya kısıtlama olarak sunulabilmektedir. Oysa aile, yalnızca bireysel mutluluğun değil toplumsal dayanışmanın da temelidir. Sinema-TV ve bütün medya sektöründe, eğitim sisteminde ve kamu politikalarında aileyi destekleyen pozitif bir yaklaşım geliştirilmelidir. Ancak bu yapılırken gençlerin özgür tercihleri üzerinde baskı oluşturulmamalı, teşvik edici ve destekleyici yöntemler tercih edilmelidir.

Beşinci olarak gençlerin gelecek kaygısı azaltılmalıdır. Araştırmanın ortaya koyduğu en önemli sonuçlardan biri, gençlerin psikolojik olarak kendilerini hazır hissetmedikleri sürece evlilik ve çocuk sahibi olmayı ertelemeleridir. Bu nedenle işsizlik korkusu, ekonomik istikrarsızlık ve geleceğe yönelik belirsizlikler ortadan kaldırılmadan doğurganlık oranlarında kalıcı bir yükseliş beklemek gerçekçi olmayacaktır.

Sonuç olarak Türkiye'nin nüfus sorunu elbette doğum sayılarının azalmasıdır. Ancak asıl mesele, gençlerin aile kurmasını zorlaştıran ekonomik ve sosyal şartlardır. Eğer devlet, aileyi güçlendiren, gençlerin ekonomik güvenliğini artıran ve çocuk yetiştirmenin maliyetini azaltan kapsamlı politikalar geliştirebilirse, Türk nüfusunun yeniden sürdürülebilir bir büyüme patikasına girmesi mümkündür.

Demografi kader değildir; doğru politikalarla şekillendirilebilir. Ancak zaman hızla daralmaktadır. Bugün atılacak adımlar, yalnızca bugünün ailelerini değil, yarının Türkiye'sini de belirleyecektir.

 Saygılarımla..Prof. Dr. Harun Demirkaya